6 ay Munzur yaylalarında koyun besiciliÄŸi yapan Åžavaklılar, yayla yasağı nedeniyle göçebe kültürünün yok olmakla yüz yüze bırakıldığını anlatıyor.
Dersim'de yüz yıllardır göçebe yaÅŸamı sürdüren ve yörede 'Åžewaqi' olarak adlandırılan Åžavaklılar, karlı kış mevsiminin ağır koÅŸullarında yaÅŸam mücadelesi veriyor. Yaklaşık 20 yıldır yayla yasağı nedeniyle büyük zorluklarla karşı karşıya kalan göçebe kültürünün son temsilcisi olan Åžavaklılar, yerleÅŸik yaÅŸama karşı direnmekte ısrarlı. Patentli Tulum Peyniri ile dünyada ün yapan Åžavaklılar, sonbaharla birlikte Pertek Ä°lçesi'ne baÄŸlı ova köylerine yerleÅŸerek baharın geliÅŸi için gün sayıyorlar. Dersim daÄŸlarına metrelerce düÅŸen kar soÄŸuÄŸuna raÄŸmen Çadır ve Kömbe evlerde yaÅŸamayı tercih ediyorlar.
'Kültürümüz yok edilmek isteniyor'
Yayla yasağı nedeniyle büyük zorluklarla karşı karşıya olduklarını söyleyen Hasan Güden adlı Åžavaklı, yaÅŸamı boyunca hayvancılık yaptığını ve yerleÅŸik yaÅŸama adapte olmasının imkansız olduÄŸunu belirtti. Güden, "Dersim daÄŸlarına metrelerce kar düÅŸmüÅŸ fakat Åžavaklılar doÄŸduÄŸu günden öldüÄŸü güne kadar 6 ay Munzur DaÄŸları'nın zirvesinde, kışın da kömbe evler ile çadırlarda yaşıyorlar. Fakat son 20 yıldır göçebe kültürümüzün yok edilmesi için atalarımızdan bize miras kalan yaylalarımıza çıkamıyoruz. Her taraf yasaklı bölge ilan edilmiÅŸ durumda. YaÅŸamımızın zorlukları var. Dersim'in daÄŸlarına göre yaÅŸamımızı uyarlıyoruz" dedi. YaÅŸamın tüm zorlu koÅŸullarına raÄŸmen Åžavaklıların yerleÅŸik olan insanlardan daha saÄŸlıklı olduÄŸunu ifade eden Güden, "YerleÅŸik yaÅŸamı olanlar kış aylarında hep hasta olur, bizde ise doÄŸadan hiç kopmadığımız için çok ender soÄŸuk algınlığa rastlanır. Dışardan gelenler yaÅŸamımıza hayretler içerisinde bakıyor. Ama biz yaÅŸam kültürümüz ile ayakta kalıyoruz. Bizi yaylarımızla baÅŸ baÅŸa bıraksınlar yeterlidir" dedi.
'Tulum Peyniri ün salmış'
Pertek Ä°lçesi'ne baÄŸlı Bulgurtepe (Celador) Köyü'nde kış mevsimini geçirdiÄŸini belirten Metin Kondu adlı Åžavaklı, yılın 6 ayını Munzur yaylalarında geçirdiÄŸini ifade ederek, bölge ve Avrupa'nın birçok ülkesine tulum peyniri ihraç ettiklerini kaydederek, "Kış koÅŸulları nedeniyle yayladan ovaya indik. Åžu an kıl çadırlarda hayvanlarımız ile birlikte bahara kadar yaÅŸamak zorundayız. Kış mevsimi bizim için çok zor olsa da bir anlamda da alışmışız. Herkes dayanışma içerisinde doÄŸa koÅŸullarına karşı mücadele ediyor. Ä°nsanlar ÅŸehirlerde birbirine selam veremez duruma gelmiÅŸ. Åžavak kültürü dayanışma kültürünün son temsilcisi olduÄŸu gibi Tulum Peyniri ile dünyaya ismini duyurmuÅŸ"
'Yasaklar kış koşullarından daha zor'
YerleÅŸik bir yaÅŸamı olmadığını dile getiren Eren Erol ise, Munzur DaÄŸları'nda yüzlerce aile mezarlarının olduÄŸunu ifade ederek, son yıllarda kış aylarından çok yasaklar nedeniyle zorluklarla karşı karşıya kaldıklarını ifade etti. Erol, "YaÅŸamımız yerleÅŸik olmadığı için kadınlar bulunduÄŸu yerde doÄŸum yapar ve sürü ile birlikte yol alır, ölenlerde aynı mekanda gömülür her yıl bahar aylarında mezarlıklarımızı ziyaret ederiz. Fakat son yıllarda yasaklar nedeniyle mezarlarımızı bile ziyaret edemiyoruz. Belki ÅŸuan metrelerce kar yaÄŸdığı için yaÅŸamımız zor görünse de özgür hareket ediyoruz. Ama ilkbaharda yaylalara çıktığımızda her yer yasaklı ilan edildiÄŸi için daha çok zorlanıyoruz, özgürlüÄŸümüz kısıtlanınca yaÅŸamımız zorlaşıyor. Bizi asla yerleÅŸik yaÅŸama mahkum edemezler. Biz atalarımızdan devraldığımız kültürü sonuna kadar yaÅŸatacağız" diye konuÅŸtu.
